OLED Monitörlerde Burn-in, ABL, MLA ve Panel Farkları: QD-OLED vs WOLED

OLED teknolojisi televizyonlardan monitörlere hızla yayılıyor.
Muhteşem kontrast, gerçek siyahlar, 0.03 ms tepki süresi ve mükemmel renk doğruluğu gibi avantajlar OLED panelleri oyuncular ve içerik üreticileri için ideal hâle getirdi.

Ancak OLED monitörlerde en çok tartışılan konu burn-in riski ve panel dayanıklılığıdır.

Bu rehberde, OLED panel teknolojisini teknik seviyede inceliyoruz:

• Burn-in nedir, nasıl oluşur?
• QD-OLED ve WOLED farkı nedir?
• ABL (Automatic Brightness Limiter) nasıl çalışır?
• MLA (Micro Lens Array) panel parlaklığı nasıl artırır?
• Statik görüntü riskini azaltmak için neler yapılmalı?
• Pixel Refresh nedir, ne işe yarar?

Tüm bu soruları derin mühendislik perspektifiyle ele alıyoruz.

✔ OLED Burn-in Nedir?

Burn-in, OLED piksellerinin zamanla farklı hızda yaşlanması sonucu ekranda kalıcı izlerin oluşmasıdır.

En tehlikeli durum:

• Sürekli aynı bölgede görünen parlak logolar
• Statik menü çubukları
• Haber kanalı alt yazıları
• Oyun HUD elementleri

Burn-in, OLED'in doğası gereği kaçınılmaz bir olasılıktır → fakat modern panel yönetimi ile risk %90 oranında azaltılmıştır.

✔ Burn-in Neden Oluşur?

OLED pikselleri ışığı kendileri üretir (self-emissive).
Bu piksellerdeki organik maddeler zamanla bozulur.

Bozulma hızını artıran faktörler:

• Yüksek parlaklık
• Statik görüntüler
• Uzun süre açık kalan menüler
• Aşırı sıcaklık
• HDR modunda sabit parlak objeler

Özellikle monitör kullanımında masaüstü ikonları, görev çubuğu ve uygulama menüleri en riskli alanlardır.

✔ Image Retention (Geçici Gölgelenme)

Burn-in ile sıkça karıştırılır.

• Geçici iz = birkaç saniye/ dakika sonra kaybolur
• Burn-in = kalıcıdır

Geçici iz OLED monitörlerde normaldir ve genelde ısı dengesizliğinden kaynaklanır.

✔ QD-OLED ve WOLED Farkları

OLED monitörlerde iki ana panel türü bulunur: WOLED (LG üretimi) ve QD-OLED (Samsung üretimi).

🟩 QD-OLED (Quantum Dot OLED)

Özellikleri:

• RGB alt piksel yapısı yok → mavi OLED + kuantum nokta dönüşümü
• Daha yüksek renk hacmi
• Daha yüksek HDR parlaklığı
• Daha geniş izleme açısı
• Daha iyi siyah ayrımı

Avantaj:

• Oyun ve film deneyiminde daha canlı görüntüler
• Yüksek parlaklık + düşük ABL etkisi

Dezavantaj:

• Üst parlaklıkta renk kayması olabilir
• 1000 nit üzeri parlaklıklarda panel ısınması daha yüksek

🟦 WOLED (White OLED)

LG’nin geleneksel panel yapısı.

Yapı:

• Beyaz OLED ışığı
• RGBW filtre
• Enerji verimliliği

Avantajları:

• Daha düşük güç tüketimi
• Daha az renk aşınması
• Düşük burn-in riski QD-OLED'e kıyasla daha dengeli piksel aşınması

Dezavantajları:

• Piksel başına parlaklık daha sınırlı
• HDR sahnelerinde QD-OLED kadar etkili değil

✔ ABL (Automatic Brightness Limiter) Nedir?

OLED panellerde tüm ekran beyaz olduğunda parlaklık otomatik olarak düşer.
Buna ABL denir.

Neden var?

OLED pikselleri yüksek parlaklıkta çok enerji çeker → bu da aşırı ısınmaya yol açar.

Televizyonlarda ABL daha agresiftir.
Monitörlerde ise daha hafiftir çünkü:

• Kullanıcı yakın mesafede oturur
• Metin netliği önemlidir
• HDR sahneleri sürekli değildir

✔ MLA (Micro Lens Array) Teknolojisi

MLA, OLED panelin üstünde bulunan mikroskobik mercek dizisidir.

Görevi:

Işığı daha verimli yönlendirmek → parlaklığı artırmak → enerji kaybını azaltmak.

Avantajları:

• Parlaklık %60'a kadar artabilir
• Daha net görüntü
• Daha düşük güç tüketimi
• Daha az ABL etkisi

LG'nin WOLED TV panellerinde MLA büyük bir atılım sağlamıştır.

✔ OLED Monitörlerde Yazı Netliği: Alt Piksel Problemi

OLED monitörlerde bazı kullanıcılar bulanık yazı şikayetleri yaşar.
Nedeni: QD-OLED'deki üçgen alt piksel düzeni + ClearType uyumsuzluğu.

Çözümler:

• ClearType ayarı
• Windows 11 optimize font render
• Keskinlik ayarı
• Parlaklık stabilizasyonu

✔ Pixel Refresh Nedir?

Pixel Refresh, OLED’in kendi kendini kalibre etmesidir.

Çalışma mantığı:

• Aşınmış pikseller tespit edilir
• Yanında bulunan piksellerin parlaklığı eşitlenir
• Paneldeki lokal aşınma minimize edilir

Çoğu monitörde şu döngüler bulunur:

• Kısa Refresh (her 4 saate bir otomatik)
• Uzun Refresh (her 1500–2000 saate bir önerilir)

Bu işlem panel ömrünü ciddi şekilde artırır.

✔ Burn-in Riskini Azaltmak İçin Öneriler

1) Statik görüntülerden kaçın

Uzun süre açık duran uygulama çubukları, ekran koruyucu olmayan masaüstü…

2) 120–150 nit parlaklık günlük kullanım için yeterlidir

Üst parlaklıklar panel ömrünü azaltır.

3) Görev çubuğunu otomatik gizle

Çok etkili bir yöntemdir.

4) Uygulama içi koyu mod kullan

İkonlar ve menüler daha az parlaktır.

5) Düzenli Pixel Refresh yapılmalı

6) UV ışığından koru

Doğrudan güneş ışığı paneli yaşlandırır.

✔ OLED ve LCD Karşılaştırması

| Özellik | OLED | LCD | |--------|--------|--------| | Siyah seviyesi | Mükemmel | Orta | | Tepki süresi | 0.03 ms | 1–5 ms | | Parlaklık | Orta/Yüksek | Çok yüksek | | Glow | Yok | IPS glow olabilir | | Burn-in | Var | Yok | | Renk doğruluğu | Çok yüksek | Yüksek |

✔ Sonuç

OLED monitörler görüntü kalitesi açısından rakipsizdir.
Burn-in riski tamamen yok olmasa da modern panel yönetimi, Pixel Refresh algoritmaları, MLA teknolojisi ve ABL optimizasyonları sayesinde risk oldukça düşüktür.

Oyun, film ve içerik üretimi için en üst seviye görüntü kalitesini OLED sağlar.
Doğru kullanım ile uzun yıllar sorunsuz bir deneyim mümkündür.